Cohesiefondsen staan centraal in elk serieus gesprek over Europese investeringen: bijna €376 miljard, één programmaperiode en één doel om de kloof tussen de rijkste en armste regio's van Europa te verkleinen.
Wat cohesiefondsen zijn en waarom ze bestaan
Het cohesiebeleid maakt bijna een derde van de totale EU-begroting uit, met €392 miljard toegewezen over zeven jaar in de periode 2021 tot 2027. Alleen al deze omvang maakt het een van de grootste herverdelingsmechanismen ter wereld. Het beleid is ontworpen om economische, sociale en territoriale cohesie binnen de EU te versterken, met als doel werkgelegenheid, bedrijfscompetitiviteit, economische groei, sociale inclusie en duurzame ontwikkeling te bevorderen.
Het systeem werkt via 4 specifieke instrumenten: het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), dat investeringen doet in de sociale en economische ontwikkeling van alle EU-regio's en steden; het Cohesiefonds (CF), gericht op milieu en vervoer in minder welvarende landen; het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+), dat werkgelegenheid en sociale inclusie ondersteunt; en het Fonds voor een Rechtvaardige Transitie (JTF), dat regio's helpt die het meest worden getroffen door de verschuiving naar klimaatneutraliteit.
Hoe geschiktheid wordt bepaald
De regels die bepalen welke regio welk financieringsniveau ontvangt, zijn nauwkeurig en op gegevens gebaseerd. Tijdens de periode 2021 tot 2027 is geschiktheid gebaseerd op NUTS-niveau 2-regio's, verdeeld in 3 groepen: minder ontwikkelde regio's, waar het bbp per hoofd van de bevolking minder dan 75% van het EU-gemiddelde bedraagt; transitieregio's, waar het bbp per hoofd van de bevolking tussen 75% en 100% ligt; en meer ontwikkelde regio's, waar het bbp per hoofd van de bevolking boven 100% ligt.
Het gros van de cohesiefinanciering is geconcentreerd op minder ontwikkelde EU-regio's, met als doel hen te helpen in te halen en economische, sociale en territoriale verschillen te verkleinen. De meeste geldmiddelen zijn gericht op regio's waar het bbp per hoofd van de bevolking onder 75% van het EU-gemiddelde ligt. Het Cohesiefonds draagt specifiek bij aan milieu- en trans-Europese vervoersinfrastructuur, en biedt steun aan lidstaten met een bruto nationaal inkomen per hoofd van de bevolking onder 90% van het EU-27-gemiddelde.
Welke regio's ontvangen het meest
Geografie en inkomensniveau bepalen de verdelingskaart. Nieuwe lidstaten, geconcentreerd in Centraal- en Oost-Europa, absorberen ongeveer 55% van de totale cohesiemiddelen. Sinds 2004 zijn de meeste geldmiddelen toegewezen aan regio's en landen in Centraal- en Oost-Europa, die nu substantieel grotere bedragen ontvangen dan voorheen.
In de meeste achterblijvende regio's is de grootste projectuitgave gericht op vervoers- en energieinfrastructuur. In de meeste andere regio's gaat het grootste deel naar innovatie en technologische ontwikkeling, evenals bedrijfsondersteuning, inclusief mkb. Dit verschil is belangrijk voor investeerders. Een Pools logistiek corridor en een Deense digitale innovatiehub kunnen beide EU-geld ontvangen, maar de bron, het volume en de voorwaarden verschillen aanzienlijk.
Volgens de Kohesio-database van de Europese Commissie hebben meer dan 640,000 begunstigden sinds 1.8 meer dan 2014 miljoen projecten in de hele Europese Unie uitgevoerd. Bijna alle soorten entiteiten kunnen een aanvraag indienen, waaronder publieke instellingen op alle niveaus, publieke bedrijven, particuliere bedrijven, maatschappelijke organisaties, clusters, onderzoeksinstellingen en verenigingen.
Deskundige perspectieven op convergentie en rendementen
Onderzoek toont consistent aan dat het rendement op cohesieinvesteringen niet uniform is. Regio's met een sterke exportbasis en kleinere private en publieke kapitaaluitrusting genereren het hoogste rendement per euro uitgegeven. Modellering door het Gezamenlijk Onderzoekscentrum van de Europese Commissie en DG REGIO toont aan dat tegen 2030 elke euro die is geïnvesteerd tijdens de financieringsprogramma's 2014 tot 2020 en 2021 tot 2027 een aanvullend bedrag van €1.30 zal hebben gegenereerd, en naar verwachting zal het rendement tegen 2043 bijna verdriedubbeld zijn. De positieve impact verspreidt zich buiten ontvangende regio's door handelsverbindingen met nabijgelegen economieën. Het verminderen van regionale bbp-verschillen op EU-niveau vereist een consistent, langetermijnengagement: naar verwachting zal de variatiecoëfficiënt die regionale verschillen in bbp per capita meet, rond 3 voor het hoogtepunt van de impact in 2030 afnemen. De structurele uitdaging blijft aanzienlijk, aangezien groene banen 25% van de werkgelegenheid in meer ontwikkelde regio's vertegenwoordigen, maar slechts 7% in minder ontwikkelde, wat de transitie zowel een test van convergentie als klimaatbeleid maakt.
Perspectief op investeringen en regionale ontwikkeling, EU-cohesiebeleid onderzoeks- en modelleringsinstellingen
De verschuiving op de middellange termijn: nieuwe prioriteiten voor de laatste jaren
De cyclus 2021 tot 2027 bleef niet onveranderd. Het cohesiebeleid heeft ingebouwde flexibiliteit waardoor lidstaten investeringsprioriteiten kunnen aanpassen, en in april 2025 stelde de Commissie voor dat lidstaten en regio's investeringen zouden heroriënteren naar nieuwe strategische prioriteiten in reactie op het snel veranderende geopolitieke landschap.
Sinds de aanname van dat voorstel in september 2025 heeft de Commissie wijzigingen op 186 nationale en regionale cohesieprogramma's in 25 lidstaten goedgekeurd. De herverdeelde geldmiddelen vertegenwoordigen bijna 10% van het totale cohesiebeleid budget voor 2021 tot 2027. De uitsplitsing is concreet: €15.2 miljard ging naar versterking van competitiviteit door kritieke technologieën, innovatie en vaardigheidsontwikkeling; €11.9 miljard naar versterking van defensiebouwcapaciteiten en militaire mobiliteit; €3.3 miljard naar betaalbare en duurzame huisvesting; en €3.1 miljard naar waterbufferingsmaatregelen.
-
De hervorming biedt ook extra steun voor EU-regio's aan de grens met Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne, rekening houdend met hun specifieke behoeften in een gespannen geopolitiek omgeving. De landen die het meest gebruik maakten van de reprogrammeringflexibiliteit, in absolute termen, waren Polen, Italië, Spanje, Portugal, Duitsland en Griekenland.
Wat de volgende begrotingscyclus verandert
Het debat over cohesiefondsen na 2027 is al intensief. Op 16 juli 2025 stelde de Europese Commissie voorstellen voor de EU-begroting 2028 tot 2034 in, wat mogelijk zou kunnen leiden tot een grote herziening van hoe cohesieausgaven zijn gestructureerd. Vergeleken met zijn voorganger verdubbelt het ontwerp van het nieuwe meerjarig financieel kader bijna de totale begroting, bereikt bijna €2 biljoen.
Sommige analisten waarschuwen dat minder ontwikkelde regio's sinds het einde van de jaren 2000 zijn gestopt met convergeren, en in sommige gevallen bewegen zich opnieuw in de tegenovergestelde richting. Regio's die alleen afhankelijk zijn van cohesiefonds maar niet geavanceerd genoeg zijn om toegang te krijgen tot competitieve EU-programma's, riskeren in een positie van middenontwikkeling vast te lopen. In 2025, verstrekte de Europese Investeringsbank-groep een recordbedrag van €42.8 miljard aan financiering aan cohesieregios, wat 48% van de totale EU-financiering van de groep voor dat jaar vertegenwoordigt.
Conclusie: waarom cohesiefonds belangrijk zijn voor investeerders en bedrijven
Cohesiefonds zijn niet slechts een instrument voor sociale overdracht. Ze vormen infrastructuur, digitale capaciteit, vaardigheden en markttogang in meer dan de helft van het EU-grondgebied. Voor bedrijven die grensoverschrijdend actief zijn, biedt het inzicht in waar cohesiefonds vloeien een direct signaal van waar investeringscapaciteit wordt opgebouwd. De regio's die cohesiefonds vandaag het meest effectief opnemen, worden morgen de toeleveranciers, talentenpools en consumentenmarkten van de komende tien jaar. Terwijl de EU zich voorbereidt op een nieuwe begrotingscyclus, zullen cohesiefonds onder druk komen te staan om meer te bereiken met scherpere doelstelling. Investeerders die dat debat nu volgen, zullen beter gepositioneerd zijn om in actie te komen wanneer de volgende toewijzingskaart is bevestigd.
Meer informatie over cohesiefonds
- EU-Cohesiebeleid, Europese Commissie
- Cohesiebeleid ten goede aan de economie en regio's van de EU, Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum, Europese Commissie
- €34.6 miljard cohesiebeleidfondsen herverdeeld om de strategische prioriteiten van de EU aan te pakken, European Sting
